आधा कार्यकाल प्रधानमन्त्रीको मागले टुट्यो रास्वपा-कुलमान सहमति

काठमाडौं ।  राजनीतिमा १२ दिन लामो समय होइन । तर यही १२ दिन रास्वपा र कुलमान घिसिङबीचको ‘एकता’ का लागि धेरै भारी पर्‍यो । जसलाई सुरुवातमा “नयाँ राजनीतिक ध्रुवीकरण”, “पुरानो राजनीतिमाथिको प्रहार” भनेर प्रचार गरिँदै थियो, त्यो अन्ततः आकांक्षा र अहंकारमा ठोक्किनुमा टुंगियो ।
कुलमान घिसिङ—ऊर्जा क्षेत्रमा ‘रिजल्ट’ दिएर जनतामा लोकप्रिय बनेका पात्र । रास्वपा—परम्परागत दलप्रतिको वितृष्णाबाट जन्मिएको नयाँ राजनीतिक प्रयोग । कागजमा हेर्दा यो जोडी मिल्ने जस्तो देखिन्थ्यो । तर व्यवहारमा, दुवैको यात्रा फरक–फरक दिशामा रहेछ ।

समस्या कहाँबाट सुरु भयो ?
सरकारबाट राजीनामा दिएपछि कुलमान ‘भागबण्डा’ सहितको राजनीतिक प्रवेश चाहन्थे । कुरा सामान्य थिएन । मागहरू ठूला थिए—
– रास्वपाको नाम परिवर्तन
– आधा कार्यकाल प्रधानमन्त्री
– पार्टीको उपसभापति र महामन्त्री
– र अझ गम्भीर कुरा, पार्टी सिद्धान्तमा साम्यवादको स्पष्ट अडान
रास्वपाका लागि यहाँबाट खतरा देखिन थाल्यो । किनकि रास्वपा आफूलाई न त वामपन्थी कट्टरतामा बाँध्न चाहन्थ्यो, न त कुनै व्यक्तिको ‘सुपर पोजिसन’ स्वीकार गर्न ।

रवि–बालेन किन अडिग भए ?
रास्वपाका सभापति रवि लामिछाने र प्रस्तावित प्रधानमन्त्रीका रूपमा अगाडि सारिएका बालेन्द्र शाह—दुवैको एउटै तर्क थियो:
“पार्टी व्यक्ति अनुसार होइन, व्यक्ति पार्टी अनुसार चल्नुपर्छ।”
आधा कार्यकाल प्रधानमन्त्रीको माग यहाँ ‘डिल ब्रेकर’ बन्यो । जनताको मत नआउँदै प्रधानमन्त्रीको कुर्सी बाँड्ने कुरा रास्वपाको कथनसँग मेल खाँदैनथ्यो । त्यसमाथि, माओवादीले वर्षौंदेखि उच्चारण गर्दै आएको साम्यवादको भाष्य फेरि उठ्नु रास्वपाका लागि झनै असहज भयो ।

कुलमान किन पछि हटेनन् ?
कुलमान ‘टेक्नोक्र्याट’ मात्र होइन, अब आफूलाई वैचारिक नेताका रूपमा पनि स्थापित गर्न चाहन्थे । उनेपाको अध्यक्ष बन्नु र ६ बजे पत्रकार सम्मेलन बोलाउनु त्यसैको संकेत हो ।
उनको बुझाइमा—
“बिना निर्णायक शक्ति राजनीति गर्नु समयको बर्बादी हो।”
तर राजनीति केवल परिणाम होइन, प्रक्रिया पनि हो । यही ठाउँमा दूरी बढ्दै गयो ।

१२ दिनको निष्कर्ष
यो सहमति विचारको मेलले होइन, अवसरको मेलले बनेको थियो । जब अवसरको गणित मिलेन, सहमति स्वतः टुट्यो ।
रास्वपा आफ्नो ‘नो कम्प्रोमाइज’ छविमा अडिग रह्यो । कुलमान आफ्नै बाटो रोजे । न त रास्वपा कमजोर भयो, न कुलमान । तर एउटा कुरा भने स्पष्ट भयो— नयाँ राजनीति पनि पुरानो रोग—अहंकार, हतार र उच्च आकांक्षा—बाट मुक्त छैन। अब हेर्न बाँकी छ, उनेपाले कस्तो राजनीति गर्छ, रास्वपाले कति समयसम्म ‘नयाँपन’ जोगाइराख्छ । किनकि राजनीति अन्ततः नाराले होइन, निरन्तरताले टिक्छ ।