फागुन २१ मा एमाले र ओलीसँग जोडिएका चार ठूला घटना, यो पटक के होला ?

काठमाडौं — नेपाली राजनीतिको इतिहासमा कहिलेकाहीँ केही मितिहरू यस्ता हुन्छन्, जसले समय–समयमा फरक–फरक घटनाको साक्षी बनेर एउटा विशेष अर्थ बोकेका हुन्छन् । फागुन २१ त्यस्तै एउटा मिति हो, जसले खासगरी नेकपा एमाले र त्यसका प्रमुख नेता केपी शर्मा ओलीसँग जोडिएका अनेक संयोग र घटनालाई सम्झाइरहन्छ । विगत पाँच दशकमा यही मितिले कहिले रक्तपातपूर्ण राजनीतिक घटना, कहिले पार्टी विभाजन, कहिले व्यक्तिगत जीवनको निर्णायक मोड त कहिले वर्तमान राजनीतिक प्रतिस्पर्धाको महत्वपूर्ण घडी देखेको छ ।

खानी काण्ड : एमालेको वैचारिक इतिहासको रक्तरञ्जित अध्याय
२०२९ साल फागुन २१ गते बिहीबार, झापाको सुखानी जंगलमा तत्कालीन पञ्चायती व्यवस्थाले पाँच जना वामपन्थी कार्यकर्तालाई गोली हानी हत्या गरेको घटना नेपाली वाम आन्दोलनको इतिहासमा गहिरो छाप छोड्ने घटना बनेको थियो। त्यस घटनामा नेत्रलाल अभागी, रामनाथ दाहाल, कृष्ण कुइँकेल, वीरभद्र थापा र नारायण श्रेष्ठलाई सुरक्षाकर्मीले पक्राउपछि जंगलमा लगेर हत्या गरेका थिए। यो घटना केवल पाँच व्यक्तिको हत्या मात्र थिएन; यसले नेपालमा वाम आन्दोलनलाई झनै सशक्त बनाउने भावनात्मक र राजनीतिक ऊर्जा दिएको मानिन्छ। पछि यही आन्दोलन र विचारधाराबाट विकसित हुँदै आएको संगठनात्मक धारले नै आजको नेकपा एमालेलाई आकार दिएको हो।

एमाले विभाजन : २०५४ को अर्को ऐतिहासिक मोड
समय घुम्दै २०५४ साल फागुन २१ गते बिहीबार अर्को ऐतिहासिक घटना भयो । त्यस दिन नेकपा एमाले विभाजन भयो। पार्टीभित्रको वैचारिक र नेतृत्वसम्बन्धी विवाद चर्किँदा बामदेव गौतम र सहाना प्रधानको नेतृत्वमा एमालेबाट छुट्टिएर नेकपा (माले) गठन भएको थियो। यो विभाजनले तत्कालीन वाम राजनीतिमा ठूलो तरंग ल्याएको थियो। एमालेको संगठनात्मक संरचना, चुनावी शक्ति र राजनीतिक प्रभावमा पनि त्यसले प्रत्यक्ष असर पारेको थियो। यद्यपि केही वर्षपछि फेरि पार्टी एकताका प्रयासहरू भए, तर २०५४ को त्यो विभाजन एमाले इतिहासको एउटा निर्णायक अध्याय बन्यो।

ओलीको व्यक्तिगत जीवनको मोड

राजनीतिक घटनाबाहेक केपी शर्मा ओलीको व्यक्तिगत जीवनमा पनि फागुन २१ वरिपरि एउटा महत्वपूर्ण संयोग जोडिन्छ । २०७६ साल फागुन २१ गते, ओलीले दोस्रो पटक मृगौला प्रत्यारोपण गराएका थिए। यद्यपि त्यो दिन बुधबार परेको थियो, तर ओलीका लागि त्यो दिन जीवनको नयाँ अध्याय सुरु भएको क्षण मानिन्छ। गम्भीर स्वास्थ्य संकटबीच गरिएको मृगौला प्रत्यारोपण सफल भएपछि ओली पुनः सक्रिय राजनीतिमा फर्किएका थिए। त्यसपछि उनले प्रधानमन्त्रीका रूपमा राजनीतिक नेतृत्व पनि सम्हाले।

२०८२ को फागुन २१ :
अर्को राजनीतिक परीक्षा समय फेरि घुमेर २०८२ साल फागुन २१ गते बिहीबार आइपुगेको छ। संयोगले अघिल्ला महत्वपूर्ण घटनाजस्तै यो मिति पनि बिहीबार परेको छ। यस दिन देशमा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको मतदान सम्पन्न भएको छ। चुनावी परिणामले आगामी राजनीतिक शक्ति सन्तुलन निर्धारण गर्ने भएकाले यो दिन एमाले र विशेषगरी केपी शर्मा ओलीका लागि राजनीतिक रूपमा निकै महत्वपूर्ण मानिएको छ। यसपटकको निर्वाचनमा एमाले आफ्नो शक्ति जोगाउने मात्र होइन, पुनः पहिलो शक्ति बन्ने लक्ष्यसहित मैदानमा उत्रिएको छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा भएको राजनीतिक उतार–चढाव, गठबन्धन राजनीति र नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदयका कारण प्रतिस्पर्धा निकै रोचक बनेको छ।

संयोग मात्र कि इतिहासको संकेत? नेपाली राजनीतिमा मिति र घटनाको संयोगलाई कहिलेकाहीँ केवल संयोगकै रूपमा लिइन्छ। तर राजनीतिक दलहरूका लागि यस्ता मितिहरू प्रतीकात्मक रूपमा पनि महत्वपूर्ण हुन्छन्। सुखानी काण्डले वाम आन्दोलनको भावनात्मक आधार बनायो, एमाले विभाजनले संगठनात्मक चुनौती ल्यायो, ओलीको स्वास्थ्य संकटले व्यक्तिगत संघर्ष देखायो, र अहिलेको निर्वाचनले भविष्यको राजनीतिक दिशा निर्धारण गर्नेछ। त्यसैले फागुन २१ केवल क्यालेन्डरको एउटा मिति मात्र नभएर एमाले र केपी ओलीको राजनीतिक यात्रामा पटक–पटक फर्केर आउने एउटा प्रतीकात्मक दिनजस्तो देखिन्छ। अब प्रश्न एउटै छ— २०८२ को फागुन २१ पनि एमालेको इतिहासमा नयाँ मोड बन्नेछ कि केवल अर्को संयोग मात्र साबित हुनेछ?