इलाम–२ मा अनुभव भर्सेस उत्साहको भिडन्त, पुराना र नयाँ राजनीतिक तरंगले के ल्याउला परिणाम ?

इलाम । इलाम प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ को चुनावी माहोल यसपटक असाधारण रूपमा रोचक र अर्थपूर्ण बनेको छ। एकातिर दशकौँदेखि निरन्तर जित दोहोर्‍याउँदै आएको एमालेको बलियो ऐतिहासिक पकड छ भने अर्कोतिर त्यो इतिहासलाई तोड्न खोजिरहेको कांग्रेसको लामो प्रतीक्षा, नयाँ शक्ति र असन्तुष्ट मतदाताको दबाब देखिन्छ। यही कारण इलाम–२ को चुनाव अब केवल उम्मेदवारबीचको प्रतिस्पर्धा नभई राजनीतिक निरन्तरता बनाम परिवर्तनको जनमत परीक्षण बनेको छ।

१४ उम्मेदवार मैदानमा : बहुकोणीय प्रतिस्पर्धा
इलाम–२ मा यसपटक १४ जना उम्मेदवार चुनावी मैदानमा छन्। प्रमुख रूपमा प्रतिस्पर्धामा रहेका उम्मेदवारहरू यस्ता छन्–
सुहाङ नेम्वाङ – नेकपा (एमाले)
भेषराज आचार्य – नेपाली कांग्रेस
ओमबहादुर गुरुङ – नेकपा
गोकुलबहादुर राई – राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी
गणेशप्रसाद दुलाल – राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी
श्यामबहादुर लिम्बू – मंगोल नेशनल अर्गनाइजेसन
ठूला दल, वैकल्पिक शक्ति र पहिचान–आधारित दलहरूको उपस्थितिले इलाम–२ को चुनावी समीकरणलाई जटिल बनाएको छ।

२०७९ को आमनिर्वाचन : झिनो मतान्तर, तर निरन्तर एमाले
२०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा इलाम–२ बाट–
सुवासचन्द्र नेम्वाङ (एमाले) – ३०,०२० मत
डम्बरबहादुर खड्का (कांग्रेस) – २९,९०६ मत
प्रकाश सापकोटा (रास्वपा) – १,३८० मत
मनिबहादुर लिम्बू (मंगोल नेशनल अर्गनाइजेसन) – १,३६३ मत
खड्गप्रसाद पालुङ्वा (राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी) – १,२७२ मत
केवल ११४ मतको झिनो अन्तरले एमालेले जित निकाल्यो। यो नतिजाले इलाम–२ मा एमाले बलियो भए पनि कांग्रेस अत्यन्त नजिक पुगेको स्पष्ट सन्देश दिएको थियो।

उपनिर्वाचन २०८१ : सहानुभूति र संगठनको जित
निर्वाचित सांसद सुवासचन्द्र नेम्वाङको २०८० भदौ २७ मा हृदयघातका कारण निधन भएपछि इलाम–२ मा २०८१ वैशाख १५ मा उपनिर्वाचन भयो।
उपनिर्वाचनमा परिणाम यसप्रकार रह्यो–
सुहाङ नेम्वाङ (एमाले) – २७,७७२ मत
डम्बरबहादुर खड्का (कांग्रेस) – २१,९४२ मत
डकेन्द्र सिंह थेगिम (स्वतन्त्र) – ११,४५७ मत
मिलन लिम्बू (रास्वपा) – ५,०५० मत
यस नतिजाले एमालेको संगठनात्मक बलसँगै नेम्वाङ परिवारप्रतिको सहानुभूति प्रभावकारी बनेको देखायो। तर स्वतन्त्र र रास्वपाको मतले इलाम–२ मा असन्तुष्ट र वैकल्पिक धार बलियो हुँदै गएको संकेत पनि दियो।

समानुपातिक मत : एमाले अग्रस्थानमा, कांग्रेस नजिक
२०७९ को समानुपातिक मत परिणामले इलाम–२ को दलगत शक्ति सन्तुलन यसरी देखायो–
एमाले – २६,५६२ मत
नेपाली कांग्रेस – २२,३३३ मत
माओवादी – ५,१५३ मत
रास्वपा – ४,६८६ मत
मंगोल नेशनल अर्गनाइजेसन – १,६६१ मत
समानुपातिक मतले पनि एमालेको अग्रता पुष्टि गरे पनि कांग्रेससँगको अन्तर निर्णायक भन्न मिल्ने खालको छैन।

स्थानीय तहको सन्देश : संगठन एमालेको, चुनौती कांग्रेसको
इलाम–२ अन्तर्गत चुलाचुली, माङसेबुङ, फाकफोकथुम, देउमाई नगरपालिका, इलाम नगरपालिकाका अधिकांश वडा र माई नगरपालिकाका केही वडा पर्दछन्।
स्थानीय तह निर्वाचनमा–
एमालेले ५ पालिका प्रमुख
कांग्रेसले ४ पालिका प्रमुख
तत्कालीन एकीकृत समाजवादीले १ प्रमुख जितेको थियो
उपप्रमुखतर्फ पनि एमाले अग्रस्थानमै रह्यो। यसले इलाम–२ मा एमालेको संगठनात्मक जरा गहिरो रहेको देखाउँछ।

इतिहास के भन्छ ?
इलाम–२ मा २०४८ सालदेखि एमाले निरन्तर विजयी हुँदै आएको छ।
२०५१ सालमा कांग्रेसका कुलबहादुर गुरुङ विजयी भएयता कांग्रेसले यहाँ जित दोहोर्‍याउन सकेको छैन। अर्थात् कांग्रेस ३१ वर्षदेखि इलाम–२ मा जितको प्रतीक्षामा छ।

नयाँ मतदाता र मतदानको गणित
२०७९ मा कुल मतदाता : १,१५,८८९
मतदान : ६६,१८५
उपनिर्वाचन २०८१ मा खसेको मत : ६९,३७४
बदर : ९०२
वैध मत : ६८,४७२
यसपटक कुल मतदाता : १,१९,४८९
३,६०० नयाँ मतदाता थपिएका छन्
नयाँ मतदाताको झुकाव कुन धारतर्फ जान्छ भन्ने कुरा नतिजाका लागि निर्णायक बन्न सक्छ।

इलाम–२ मा निर्णय कसको ?
इलाम–२ मा यसपटकको चुनाव अनुभव भर्सेस उत्साह, संगठन भर्सेस विचार, इतिहास भर्सेस नयाँ अपेक्षाको प्रतिस्पर्धा बनेको छ। इतिहासले एमालेतर्फ संकेत गर्छ, तर मतदाताको मन परिवर्तनको खोजीमा देखिन्छ। अन्तिम निर्णय अब मतपेटिकाभित्र बन्द हुँदैछ—  इलाम–२ ले निरन्तरता रोज्छ कि इतिहास तोड्ने संकेत दिन्छ, त्यसको उत्तर निर्वाचन परिणामले नै दिनेछ।