रेशमको उम्मेदवारी खारेजपछि कैलाली १ मा के होला ? नाउपाको आधार इलाकामा कसले जित्ला चुनाव?

कैलाली । सुदूरपश्चिम प्रदेशको राजधानी धनगढी रहेको कैलाली जिल्लाअन्तर्गत प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ यतिबेला बहुदलीय प्रतिस्पर्धाको केन्द्रमा छ । १ लाख ८ हजार ४९१ मतदाता रहेको यस क्षेत्रमा यसपटक १८ जना उम्मेदवार चुनावी मैदानमा छन् ।

निर्वाचन संरचना
यस क्षेत्रमा समेटिएका स्थानीय तह र वडाहरू :
जानकी गाउँपालिका (वडा १–७)
जोशीपुर गाउँपालिका (वडा १–७)
टिकापुर नगरपालिका (वडा १–९)
भजनी नगरपालिका (वडा ६ र ८)
कुल ४५ मतदानस्थल र १२६ मतदान केन्द्र निर्धारण गरिएका छन् ।

मुख्य प्रतिस्पर्धी को–को ?
यसपटकको चुनावमा प्रमुख राजनीतिक दलहरूले आ–आफ्ना प्रभावशाली उम्मेदवार अघि सारेका छन् :
एमाले – द्वारिकाप्रसाद न्यौपाने
कांग्रेस – जनकराज चौधरी
नेकपा – रामलाल डगौरा थारु
रास्वपा – कोमल ज्ञवाली
राप्रपा – लोकेन्द्र कुँवर
जनमत पार्टी – भगतराम डगौरा थारु
यसका अतिरिक्त नेपाल मजदुर किसान पार्टी, प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी, श्रम संस्कृति पार्टी, नेकपा (माओवादी), उज्यालो नेपाल पार्टी, आम जनता पार्टी तथा ६ स्वतन्त्र उम्मेदवार गरी कुल १८ जना प्रतिस्पर्धामा छन् ।

विगतको विरासत र बदलिँदो शक्ति सन्तुलन
कैलाली–१ मा २०५१ सालमा एमाले र २०५६ सालमा कांग्रेस विजयी भएका थिए । त्यसयता यी दुई दलले प्रतिनिधिसभा प्रत्यक्षतर्फ जित निकाल्न सकेका छैनन् । २०७४ मा थारु मतको बलमा रेशम चौधरी फरार अवस्थामै निर्वाचित भए । त्यसपछि नागरिक उन्मुक्ति पार्टी (नाउपा) को उदयले यो क्षेत्रमा परम्परागत दलहरूलाई चुनौती दियो । २०७९ को निर्वाचनमा रेशम चौधरीकी पत्नी नाउपाकी रञ्जिता श्रेष्ठ ३० हजार ४०४ मतसहित विजयी भइन् । कांग्रेस दोस्रो (१८,०८१ मत) र एमाले तेस्रो (५,९१० मत) मा सीमित भए ।

तर अहिले नाउपा विभाजित अवस्थामा छ । रञ्जिता नेतृत्वको समूह नेकपामा समाहित भएको छ भने केही नेता रास्वपा र उज्यालो नेपाल पार्टीमा लागेका छन् । रेशम चौधरीले छुट्टै ‘नागरिक उन्मुक्ति पार्टी नेपाल’ गठन गरेका छन् ।रेशमको उम्मेदवारी मुख्य निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयले खारेज गरेकाले उनको पार्टीले स्वतन्त्र उम्मेदवार फागुराम डगौरालाई समर्थन जनाएको छ ।

उम्मेदवारहरूको पृष्ठभूमि
कांग्रेसका जनकराज चौधरी २०७० मा तत्कालीन मधेसी जनअधिकार फोरमबाट संविधानसभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए ।
एमालेका द्वारिकाप्रसाद न्यौपाने पुराना संगठनात्मक पृष्ठभूमिका नेता हुन् ।
नेकपाका रामलाल डगौरा टिकापुर नगर प्रमुख पदबाट राजीनामा दिएर चुनावी मैदानमा उत्रिएका हुन् ।
रास्वपाका कोमल ज्ञवाली तत्कालीन नाउपाका कोषाध्यक्ष थिए ।
यसले देखाउँछ—यो चुनाव केवल दलहरूको मात्र होइन, विभाजित थारु मत र स्थानीय प्रभावशाली व्यक्तित्वबीचको प्रतिस्पर्धा पनि हो ।

२०७९ को परिणाम
प्रत्यक्षतर्फ
नागरिक उन्मुक्ति पार्टी – रञ्जिता श्रेष्ठ – ३०,४०४ मत (विजयी)
 कांग्रेस – रामजनम चौधरी – १८,०८१ मत
एमाले – तपेन्द्रबहादुर रावल – ५,९१० मत
राप्रपा – लोकेन्द्र कुँवर – ३,६४८ मत
रास्वपा – टंकप्रसाद जैशी (ढुंगाना) – १,८६९ मत

समानुपातिकतर्फ
नागरिक उन्मुक्ति पार्टी – २७,४०६
कांग्रेस – ११,३९५
माओवादी केन्द्र – ७,९९२
एमाले – ५,२१५
राप्रपा – ४,१०३
रास्वपा – २,५१७
अन्य दल तथा उम्मेदवारले ५ सय मत पनि कटाउन सकेनन् ।

यसपटकको समीकरण
थारु समुदायको बाहुल्यता रहेको यस क्षेत्रमा मत विभाजन निर्णायक बन्ने देखिन्छ । नाउपाको विभाजनले कांग्रेस र एमालेका लागि अवसर सिर्जना गरेको छ । यद्यपि २०७९ को मत परिणाम हेर्दा कांग्रेस र अहिलेको नेकपा (नाउपा समाहित समूह) प्रतिस्पर्धामा अगाडि देखिन्छन् । तर,   रास्वपाले पनि नाउपाबाट गएका नेताहरूलाई उम्मेदवार बनाएर वैकल्पिक शक्ति बन्ने प्रयास गरिरहेको छ । देशभरको माहोलले यहाँ पनि प्रभाव पारेको देखिन्छ । अन्ततः, कैलाली–१ मा यसपटकको चुनाव परम्परागत दलहरूको ‘विरासत फर्काउने’ प्रयास र थारु राजनीतिक ध्रुवीकरणबीचको टक्करका रूपमा हेरिएको छ । मतदाताको अन्तिम निर्णयले मात्र यहाँको राजनीतिक सन्तुलन कता मोडिन्छ भन्ने स्पष्ट पार्नेछ ।०००