सम्पदाको छायाँ काठमाडौं क्षेत्र नम्बर ८ मा चुनावी महासंग्राम, लहर दोहोरिन्छ कि विरासत फर्किन्छ?

काठमाडौं । संघीय राजधानीको ‘कोर सिटी’ मानिने काठमाडौं–८ केवल निर्वाचन क्षेत्र होइन, सिंगो नेपालको ऐतिहासिक अनुहार हो। काष्ठमण्डप, वसन्तपुर दरबार क्षेत्र र स्वयम्भूनाथ जस्ता विश्वसम्पदाले चिनिएको यो भूगोलमा पाँचतारे होटलदेखि भीमसेनस्थानका साँघुरा गल्लीसम्मको कथा मिसिएको छ। यहाँ इतिहास, पर्यटन, व्यापार र बासिन्दाको दैनिक सास्ती—सबै एउटै मतपेटिकामा खस्छन्। २०७९ मा रास्वपाका विराजभक्त श्रेष्ठले १०,११२ मतसहित जित निकाल्दा कांग्रेस–एमालेको परम्परागत द्वन्द्व चिरेको थियो। अब प्रश्न छ—त्यो लहर टिक्छ कि संरचनागत विरासत फर्किन्छ?

कोको छन् उम्मेदवार ?
नेकपा एमाले : राजेश शाक्य
नेपाली कांग्रेस : सपना राजभण्डारी
नेकपा : सुमन सायमी
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी : विराजभक्त श्रेष्ठ
राप्रपा : नवीन शाही

सहित कुल २२ जना उम्मेदवार मैदानमा छन् । ५ जना स्वतन्त्र उठेका छन् ।

प्रमुख दलले उठाएका को उम्मेदवार कस्ता ?

रास्वपा : जित जोगाउने चुनौती
विराजभक्त श्रेष्ठ फेरि मैदानमा छन्। उनको एजेन्डा—सम्पदा संरक्षण, सार्वजनिक सम्पत्तिको सुरक्षा, खानेपानी व्यवस्थापन र नीतिगत सुधार। स्थानीय कार्यक्रममा सक्रिय उपस्थिति उनको बल हो। २०७९ को समानुपातिकमा पनि रास्वपाले ८,१०४ मत ल्याएको थियो—आधार मत बलियो संकेत। तर असन्तुष्ट मतदाताको प्रश्न उस्तै छ—फोहोर, ट्राफिक, पानी र लालपुर्जा जस्ता मुद्दामा कति प्रगति भयो?

कांग्रेस : जोशी विरासतको भावनात्मक कार्ड
कांग्रेसले सपना राजभण्डारीलाई अघि सारेको छ—स्वर्गीय नवीन्द्रराज जोशीको राजनीतिक विरासतको निरन्तरता।
२०६४ र २०७० मा कांग्रेसले यही क्षेत्रमा वर्चस्व देखाएको इतिहास छ। स्थानीय तहमा १९, २० र २४ नम्बर वडामा कांग्रेस बलियो देखिएको थियो। राजभण्डारीको दाउ—सम्पदा, सवारी व्यवस्थापन र खानेपानीमा सुधार। तर प्रश्न उस्तै—भावना पर्याप्त हुन्छ कि संगठनात्मक सक्रियता निर्णायक बन्छ?

एमाले : संगठन र नेवार आधार
एमालेले राजेश शाक्यलाई अघि सारेको छ। प्रदेशसभाको अनुभव र नेवार समुदायमा पकड उनको बलियो पक्ष हो।
२०७४ मा प्रदेशसभा जितेका शाक्य २०७९ मा पराजित भए पनि एमालेको वडा–स्तर संगठन कमजोर छैन। १३ र २३ नम्बर वडामा एमालेको आधार देखिएको छ। तर प्रतिनिधिसभामा एमालेको मत खस्किएको पृष्ठभूमिमा, यसपटक मत कत्तिको समेटिन्छ?

नेकपा : अभियन्ता छवि, संरचनात्मक चुनौती
सुमन सायमि सम्पदा संरक्षण अभियानबाट स्थापित नाम हुन्। २०७९ मा दोस्रो हुँदै ६,१७९ मत ल्याएका उनले यसपटक नेकपाबाट प्रतिस्पर्धा गर्दैछन्। नीय मुद्दामा मुखर, सडक विस्तारविरुद्ध आन्दोलन, हिरासतसम्म पुगेको इतिहास—उनको ‘अभियन्ता’ छवि बलियो छ।  तर विभाजित वाम मतले कति साथ दिन्छ? एमाले–नेकपा–अन्य वामबीचको मत बाँडफाँट नै उनको सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो।

राप्रपा र अन्य : निर्णायक कटौती
राप्रपाले नवीन शाहीलाई अघि सारेको छ। पश्चिमी भेग र नागार्जुन–५ मा राप्रपाको आधार देखिएको थियो। प्रत्यक्ष जित कठिन देखिए पनि २–३ हजार मतको कटौतीले समीकरण उल्टिन सक्छ।

२०७९ सालमा के भएको थियो ?
काठमाडौं-८ मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका विराजभक्त श्रेष्ठ विजयी भएका थिए । उनले १० हजार १ सय १२ मत ल्याउँदा सुमन सायमी ६ हजार १ सय ७९ मतसहित दोस्रो भएका थिए । एकीकृत समाजवादीका जीवनराम श्रेष्ठ भने ४ हजार ८ सय ८१ मतसहित तेस्रो भएका थिए ।

के छ यो पटक मतदाताको मनोविज्ञान ?
काठमाडौं–८ का ५७,८११ मतदातामा कालिमाटी, डल्लु, मखन, ओमबहाल, भीमसेनस्थान र नागार्जुन मिसिन्छन्।
भित्री शहर—नेवार बहुल, सम्पदा र व्यवसाय केन्द्रित। नयाँ बसोबास—सेवाग्राही, पानी र ट्राफिकप्रति संवेदनशील।
स्थानीय व्यापारीदेखि युवा मतदातासम्मको अपेक्षा एउटै छैन। कसैले “राम्रो प्रतिनिधि भए पुग्यो” भन्छन्, कसैले “नयाँ सोच” खोज्छन्, कसैले नेवारी संस्कृति जोगाउने नेतृत्व।

२०७९ को अंकगणित (स्मरण)
प्रतिनिधिसभा
• रास्वपा – १०,११२
• सायमि (त्यतिबेला अन्य दल) – ६,१७९
• जीवनराम श्रेष्ठ – ४,८८१
• राप्रपा – ४,३८८
• एमाले – ३,८९१
समानुपातिक
• रास्वपा – ८,१०४
• राप्रपा – ४,९५५
• कांग्रेस – ४,८०७
• एमाले – ४,०५५
अंक हेर्दा रास्वपा अगाडि थियो । तर यसपटक कांग्रेसको आफ्नै उम्मेदवार, एमालेको सक्रिय संगठन, र नेकपाको अभियन्ता चुनौती—चार धार स्पष्ट छन्।

यदि २०७९ को लहर दोहोरियो भने विराजभक्त श्रेष्ठ पुनः बलियो देखिनेछन् । यदि जोशी विरासत भावनात्मक लहर बन्यो भने कांग्रेस फेरि उदाउनेछ । यदि नेवार आधार र संगठन निर्णायक भयो भने एमाले वा नेकपा फाइदामा हुनेछ । काठमाडौं–८ मा चुनाव केवल पार्टीको होइन सम्पदा जोगाउने, पानी समाधान गर्ने र फोहोर हटाउने नेतृत्वको खोजी हो। अन्ततः यहाँ जित “इतिहासको प्रतीक” ले होइन, “दैनिक जीवन सुधार्ने” विश्वासले तय गर्नेछ।