चुनावी गतिविधिमा प्रविधिको दुरुपयोग नगर्न निर्वाचन आयोगको आग्रह

काठमाडौं ।  निर्वाचन आयोगले चुनावी गतिविधिमा प्रविधिको दुरुपयोग नगर्न कडा आग्रह गरेको छ। प्रविधिको असावधानीपूर्ण वा नियोजित गलत प्रयोगले निर्वाचन प्रक्रियाको निष्पक्षता, पारदर्शिता र विश्वसनीयतामाथि नै प्रश्न उठ्न सक्ने भन्दै आयोगले सरोकारवाला सबै पक्षलाई जिम्मेवार बन्न सचेत गराएको हो।

कार्यवाहक प्रमुख निर्वाचन आयुक्त रामप्रसाद भण्डारी ले पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिने भ्रामक सामग्री, कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को प्रयोग गरी बनाइने झुटा अडियो–भिडियो तथा तस्वीरले मतदातालाई दिग्भ्रमित पार्न सक्ने जोखिम बढेको उल्लेख गरे । उनले यस्ता सामग्री चुनावी प्रतिस्पर्धालाई प्रभावित पार्ने, उम्मेदवारको छवि बिगार्ने र मतदाताको स्वतन्त्र निर्णय क्षमतामा असर पुर्‍याउने भएकाले त्यसतर्फ गम्भीर ध्यान दिनुपर्ने बताए । 

आयोगका अनुसार डिजिटल प्लेटफर्महरू सूचना आदान–प्रदानका प्रभावकारी माध्यम भए पनि तिनको दुरुपयोग लोकतान्त्रिक अभ्यासका लागि घातक हुन सक्छ। विशेष गरी एआई प्रयोग गरी सिर्जना गरिएका ‘डीपफेक’ सामग्री, तोडमरोड गरिएका अभिव्यक्ति, भ्रामक तथ्यांक वा अपुष्ट आरोपहरू सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुँदा निर्वाचन वातावरण अस्वस्थ बन्ने खतरा रहन्छ। त्यसैले आयोगले यस्ता गतिविधि नगर्न र नगराउन सबै राजनीतिक दल, उम्मेदवार, सञ्चारमाध्यम र सर्वसाधारणसँग अपिल गरेको छ।

सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्तालाई पनि आयोगले जिम्मेवार बन्न आग्रह गरेको छ। गलत सूचना शेयर गर्ने, अपुष्ट दाबी प्रचार गर्ने वा मतदातामा भ्रम सिर्जना गर्ने सामग्री प्रसारण गर्नु कानुनी र नैतिक दुवै दृष्टिले अनुचित हुने आयोगको धारणा छ। आम सञ्चारमाध्यमले तथ्यपरक र सन्तुलित समाचार सम्प्रेषण गरी निर्वाचनलाई मर्यादित बनाउन सहयोगी भूमिका निर्वाह गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।

निर्वाचन आचारसंहिता, २०८२ ले प्रस्ताव गरेको मतदाताको स्वतन्त्र निर्णयको अधिकारलाई सम्मान गर्नुपर्ने आयोगको भनाइ छ। चुनाव केन्द्रित मत सर्वेक्षण गरी त्यसको नतिजा पूर्वघोषणा गर्नुले मतदातामा मनोवैज्ञानिक प्रभाव पार्न सक्ने, प्रतिस्पर्धी उम्मेदवारलाई हतोत्साही बनाउने तथा चुनावी वातावरणलाई असन्तुलित बनाउन सक्ने भएकाले त्यस्तो कार्य नगर्न स्पष्ट निर्देशन दिइएको छ।

आयोगले निर्वाचन अवधिभर आचारसंहिताको पूर्ण पालना गर्न सबै पक्षलाई सचेत गराएको छ। राजनीतिक दल र उम्मेदवारले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रचार गर्दा शिष्ट भाषा प्रयोग गर्नुपर्ने, तथ्यहीन आरोप–प्रत्यारोपबाट टाढा रहनुपर्ने तथा मतदातालाई प्रभावित पार्ने कुनै पनि किसिमको अनुचित गतिविधि नगर्नुपर्ने आयोगको अपेक्षा छ।

निर्वाचन केवल मत हाल्ने प्रक्रिया मात्र नभई जनविश्वाससँग जोडिएको संवेदनशील अभ्यास भएकाले यसलाई स्वच्छ, निष्पक्ष र पारदर्शी बनाइराख्न सबैको साझा जिम्मेवारी रहने आयोगको धारणा छ। डिजिटल युगमा सूचना छिटो फैलिने भएकाले सचेत र जिम्मेवार आचरण झन् आवश्यक भएको आयोगले उल्लेख गरेको छ।

आयोगले आगामी निर्वाचनलाई मर्यादित, स्वच्छ र विश्वसनीय बनाउन सहयोग गर्न आह्वान गर्दै कानुन विपरीतका गतिविधि भए कडा कारबाही गरिने चेतावनी समेत दिएको छ। लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई सुदृढ बनाउन प्रविधिको सदुपयोग र दुरुपयोग नियन्त्रण अपरिहार्य रहेको आयोगको निष्कर्ष छ।