महोत्तरी १ मा जित्ने लक्ष्मीको धोको, बिरासत फर्काउने गिरिराजको सोच, अरु उम्मेदवार कोको ?

महोत्तरी । महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ यसपटक पनि चर्को राजनीतिक प्रतिस्पर्धाको केन्द्रमा छ । यहाँ अनुभवी र पुराना नेताहरू, विवादमा परेका शक्तिशाली पात्र र वैकल्पिक राजनीतिका दाबेदारहरू एउटै मैदानमा उत्रिएका छन् । सत्ता, संगठन, अनुभव र परिवर्तनको एजेन्डा एकैसाथ ठोक्किँदा यो क्षेत्र चुनावी हिसाबले निकै संवेदनशील बनेको छ ।

महोत्तरी–१ मा यस निर्वाचनमा १३ राजनीतिक दल र १२ स्वतन्त्र उम्मेदवार गरी कुल २५ जना उम्मेदवार चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका छन् । उम्मेदवारको संख्या धेरै भए पनि वास्तविक प्रतिस्पर्धा केही मुख्य नामहरू वरिपरि नै केन्द्रित देखिन्छ ।

को–को उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा ?
महोत्तरी–१ मा प्रमुख दलहरूले आफ्ना प्रभावशाली तथा चिनिएका उम्मेदवार मैदानमा उतारेका छन्। मुख्य प्रतिस्पर्धी उम्मेदवारहरू :
• एमाले — लक्ष्मीमहतो कोइरी
• कांग्रेस — मुकेशराज काफ्ले
• नेकपा — गिरिराजमणि पोखरेल
• रास्वपा — प्रमोदकुमार महतो
• राप्रपा — होमप्रसाद पोखरेल
• जसपा नेपाल — योगनारायण महतो
• जनमत पार्टी — वीरेन्द्र महतो
यसका अतिरिक्त नेकपा (संयुक्त), नेपाल मजदूर किसान पार्टी, मङ्गोल नेशनल अर्गनाइजेसन, श्रम संस्कृति पार्टी, आम जनता पार्टी, उज्यालो नेपाल पार्टी तथा विभिन्न स्वतन्त्र उम्मेदवार पनि चुनावी मैदानमा छन् ।

लक्ष्मी महतो कोइरी : प्रभावशाली तर विवादित अनुहार
एमालेले अघि सारेका लक्ष्मी महतो कोइरी राजनीतिमा प्रभावशाली नेता हुन् र महोत्तरी–१ बाट प्रतिनिधि सभा सदस्यका रूपमा निर्वाचित भइसकेका छन्। उनी यस क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय राजनीतिमा संलग्न छन्।

२०७९ सालको निर्वाचनमा उनले गिरिराजमणि पोखरेललाई पराजित गर्दै प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी भएका थिए । तर, उनी पछि निलम्बनमा परे । सशस्त्र प्रहरी थमन विकको हत्या आरोप लागेपछि उनी विवादमा तानिएका थिए । केही समय उनी फरार सूचीमा समेत परेका थिए, जसले उनको राजनीतिक छविमा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।

मुकेश राज काफ्ले : कांग्रेसको नयाँ अनुहार
नेपाली कांग्रेसले महोत्तरी–१ मा मुकेश राज काफ्लेलाई उम्मेदवार बनाएको छ । उनी इन्जिनियर तथा शैक्षिक क्षेत्रमा अनुभव बोकेका व्यक्ति हुन् । लामो समयसम्म नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशकसमेत रहिसकेका काफ्ले विकास र व्यवस्थापनमा अनुभवी मानिन्छन् । कांग्रेसले यस क्षेत्रमा लामो समयपछि आफ्नै उम्मेदवार मैदानमा उतारेको हो। काफ्लेले विकास, सुशासन र दक्ष जनशक्ति प्रयोगमार्फत क्षेत्रको समग्र विकास र जनसेवा विस्तार गर्ने लक्ष्यसहित चुनावी प्रचार–प्रसारमा जोड दिँदै आएका छन् ।

गिरिराजमणि पोखरेल : पुरानो पकड फर्काउने प्रयास
नेकपाले पुराना नेता गिरिराजमणि पोखरेललाई उम्मेदवार बनाएको छ। पोखरेलले यस क्षेत्रबाट तीन पटक संविधानसभा र एक पटक प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा लगातार जित हासिल गरिसकेका छन् । स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक विकासका क्षेत्रमा काम गर्दै आएका पोखरेल लामो राजनीतिक अनुभव बोकेका नेता हुन् । यसपटक पुनः उम्मेदवार बनेका उनले आफ्नो पुरानो राजनीतिक पकड कायम राख्ने प्रयास गरिरहेका छन् । टिकट पाउनुअघि नै उनको अनुभव र विरासतले यहाँको परम्परागत मत आधार बलियो मानिँदै आएको थियो ।

प्रमोद कुमार महतो : रास्वपाको स्थानीय भरोसा
प्रमोद कुमार महतो महोत्तरी–१ मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का उम्मेदवार हुन्। उनी स्थानीय व्यापार व्यवसायसँग सम्बन्धित छन् र यसअघि स्वतन्त्र रूपमा पनि राजनीतिक रूपमा सक्रिय रहँदै आएका थिए। उनको व्यवसायिक पृष्ठभूमि र स्थानीय स्तरमा पहिचानले युवा तथा वैकल्पिक सोच राख्ने मतदातालाई आकर्षित गर्न सक्ने दाबी गरिएको छ।

अन्य दल र स्वतन्त्र : समीकरण बिगार्ने सम्भावना
अन्य दल तथा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरू पनि प्रभावशाली मानिन्छन्। उनीहरूले प्रत्यक्ष जित निकाल्न कठिन भए पनि केही हजार मत काटिदिँदा मुख्य प्रतिस्पर्धीको समीकरण बदलिन सक्ने सम्भावना रहेको छ।

मतदाता संख्या
यसपटक महोत्तरी–१ मा कुल १ लाख ५ हजार ६४६ मतदाता रहेका छन्। अघिल्लो २०७९ सालको निर्वाचनमा यहाँ ९८ हजार ४९७ मतदाता थिए । यसपटक ७ हजार १४९ मतदाता थपिएका छन्, जसले चुनावी गणितलाई थप चाखलाग्दो बनाएको छ।

२०७९ सालको निर्वाचन परिणाम
प्रत्यक्षतर्फ
• एमाले – लक्ष्मी महतो कोइरी : २३,४०२ मत (विजयी)
• माओवादी केन्द्र – गिरिराजमणि पोखरेल : २२,३७२ मत
• स्वतन्त्र – पोषणबहादुर थापा : ७,८१२ मत
• जनमत पार्टी – राजकिशोर साह : ३,५९८ मत
• रास्वपा – खेमकुमारी भुर्तेल : २,०६४ मत
अन्य दलका उम्मेदवारले एक हजार मतसमेत कटाउन सकेका थिएनन् ।

समानुपातिकतर्फ
• माओवादी केन्द्र – १५,३९४ मत
• एमाले – १२,१६७ मत
• जनमत पार्टी – ७,४४४ मत
• रास्वपा – ६,१२६ मत
• कांग्रेस – ४,७४८ मत
• जसपा नेपाल – ३,९७८ मत
• लोसपा – ३,९१५ मत
• राप्रपा – २,९२५ मत
अन्य दलले एक हजार मत पनि कटाउन सकेका थिएनन् । महोत्तरी–१ यसपटक केवल चुनावी प्रतिस्पर्धा मात्र होइन—यो प्रभावशाली तर विवादित नेतृत्व, पुरानो राजनीतिक विरासत र नयाँ विकल्पबीचको प्रत्यक्ष टकराव हो । एमाले आफ्नो संगठन र अघिल्लो जितको आधारमा सिट जोगाउने प्रयासमा छ भने कांग्रेस नयाँ अनुहारमार्फत राजनीतिक उपस्थितिलाई बलियो बनाउन खोजिरहेको छ । नेकपा पुरानो पकड फर्काउने रणनीतिमा छ भने रास्वपा परिवर्तनको एजेन्डा बोकेर मतदाताको ध्यान खिच्ने प्रयासमा छ । महोत्तरी–१ को परिणामले केवल एक सिटको निर्णय मात्र होइन, मधेशको राजनीतिक धार, मतदाताको प्राथमिकता र भविष्यको नेतृत्व संकेतसमेत दिनेछ ।