दैलेख-२ मा एमाले-कांग्रेसका पुरानै अनुहार, रास्वपा र नेकपाले कस्तो ल्याउलान् उभार ?

दैलेख ।  कर्णालीको पहाडी भूगोल जत्तिकै उकालो–ओरालो राजनीति । दैलेख–२ फेरि एकपटक रोचक मोडमा छ । एमालेले पुरानै अनुहार लक्ष्मीप्रसाद पोखरेल, कांग्रेसले निवर्तमान सांसद दिक्पालकुमार शाही र नेकपाले एमाले पृष्ठभूमिकै योगेन्द्र शाहीलाई मैदानमा उतारेपछि यो चुनाव ‘पूर्वसहकर्मी बनाम पूर्वसहकर्मी’को कथामा बदलिएको छ। नयाँ शक्तिका रुपमा रास्वपाले इन्जिनियर पृष्ठभूमिका बखतबहादुर शाहीलाई अघि सारेको छ । २ स्वतन्त्रसहित ११ उम्मेदवार छन्, तर मूल भिडन्त तीन–चार ध्रुवमा केन्द्रित ।

किन भनिन्छ एमालेको गढ ?
२०७४ मा स्थानीय र संसदीय दुवैमा एमाले हावी । त्यतिबेला प्रतिनिधिसभामा एमालेका राजबहादुर बुढा २३,३२३ मतसहित विजयी हुँदा कांग्रेस १६,६३४ मा सीमित । २०७९ मा भने समीकरण पल्टियो—गठबन्धनको बलमा कांग्रेसका दिक्पाल शाही २०,१८३ मत ल्याएर विजयी, एमालेका पोखरेल २०,०१६ मा झिनो १५३ मतले पराजित भए ।
अंकगणित हेर्दा एमाले अझै बलियो आधारमा देखिन्छ ।
स्थानीय तह (२०७९)
वडाध्यक्ष मत:
माले २१,१६१
कांग्रेस १८,६१२
ओवादी ५,७५५
समानुपातिक (२०७९):
एमाले १७,३१७
कांग्रेस १५,५०४
माओवादी/नेसपा ६,३५४
नेमकिपा ३,८९८
रास्वपा ९०५
गठबन्धन टुटेको अवस्थामा कांग्रेसले अघिल्लो जस्तो सहज गणित पाउँदैन। तर चुनाव केवल अंकगणित होइन—मूड, उम्मेदवारको साख र संगठन व्यवस्थापनले खेल पल्टाउँछ ।

उम्मेदवार प्रोफाइल र बल–कमजोरी
१) लक्ष्मीप्रसाद पोखरेल (एमाले)
२०१९ सालमा जन्म, २०३५ देखि राजनीति, २०४३ मा पञ्चायत अध्यक्ष, संविधानसभा सदस्य, पूर्व पोलिटब्युरो सदस्य।
बलियो पक्ष: लामो संगठनात्मक जड, ‘गढ फर्काउने’ भावनात्मक कार्ड, झिनो हारको सहानुभूति।
चुनौती: अघिल्लो हारले देखाएको कांग्रेसको पहुँच; वाम मत फुटे एमालेको आधारमा क्षय ।

२) दिक्पालकुमार शाही (कांग्रेस)
जिल्ला राजनीतिमा पुरानो पकड, हालै केन्द्रीय सदस्य। २०७९ मा गठबन्धनको साथले जित।
बलियो पक्ष: सांसदकालको विकास–उपलब्धि दाबी, प्रशासनिक अनुभव, स्थानीय सञ्जाल।
चुनौती: गठबन्धन बिना शुद्ध कांग्रेस मतले पुग्छ कि? वाम मत एकतर्फ ढल्किए घाटा।

३) योगेन्द्र शाही (नेकपा)
पूर्वएमाले, विद्यार्थी आन्दोलनबाट उदाएका, पूर्व सल्लाहकार र कर्णाली योजना आयोग उपाध्यक्ष।
बलियो पक्ष: युवा–प्रशासनिक अनुभवको मिश्रण, वाम असन्तुष्ट मत तान्ने क्षमता।
चुनौती: आफ्नै उपस्थिति नै एमालेको ‘कट’ बन्छ; तर जित्न संगठनात्मक उपस्थितिमा भर पर्छ ?

४) बखतबहादुर शाही (रास्वपा)
इन्जिनियर, जलस्रोत व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर, पूर्व सीईओ।
बलियो पक्ष: प्राविधिक छवि, ‘स्वच्छ’ विकल्पको अपिल।
चुनौती: समानुपातिकमा ९०५ मत—यहाँ रास्वपाको संगठन कमजोर।

अन्य दल—नेमकिपा, जनमोर्चा, राप्रपा—को मत परम्परागत सीमित भए पनि तेस्रो–चौथो स्थानको मतले हार–जितको मार्जिनमा असर पार्न सक्छ ।

मैदान कहाँ तय हुन्छ ?
दैलेख–२ भित्र दुल्लु, चामुण्डाविन्द्रासैनी, आठबीस नगरपालिका र ठाँटीकाँध, भैरवी गाउँपालिका पर्छन् । यहाँ ८१ हजार ५ सय ३ मतदाता छन् भने १०४ मतदान केन्द्र छ ।

वाम मतको दिशा : एमाले र नेकपाबीच कति बिखण्डित छ भन्नेले निर्क्योल गर्दछ ।
कांग्रेसको कोर मत : गठबन्धन बिना २० हजारको नजिक पुग्ने आधारले तय गर्नेछ ।
स्थानीय मुद्दा : सडक, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी—सांसदको प्रत्यक्ष पहुँचमा आधारित हुनेछ ।

यो चुनाव भावनात्मक बदला बनाम व्यावहारिक गणितको लडाइँ हो। एमाले एकढिक्का भयो भने २०७४ को साख फर्किन सक्छ। कांग्रेसले ३२ महिनाको कामलाई विश्वसनीय कथा बनाउन सके निरन्तरता सम्भव छ । तर नेकपाका योगेन्द्र निर्णायक ‘स्पोइलर’ बन्न सक्छन् । दैलेख–२ ले यसपटक केवल प्रतिनिधि होइन, वाम राजनीति भित्रको सन्तुलन पनि तय गर्नेछ। २१ फागुन—गढ जोगिन्छ कि इतिहास दोहोरिन्छ?