सिरहा-४ मा पाँच पूर्वमन्त्री मैदानमा, एमाले र कांग्रेसले फर्काउलान् विरासत ?

सिराहा । सिराहा–४ फेरि एकपटक मधेसको राजनीतिक तापक्रम नाप्ने मुख्य निर्वाचन क्षेत्र बनेको छ । २०७९ सालमा जसपा नेपालका बिरेन्द्रप्रसाद महतो विजयी भएको यो क्षेत्रमा यस पटक समीकरण झन् जटिल देखिन्छ । दल फेरिएका छन्, उम्मेदवारको पहिचान बद्लिएको छ र मतदाताको संख्या पनि बढेको छ । यस क्षेत्रका कुल मतदाता १,०६,६८६ पुगेका छन् । २०७९ को निर्वाचनमा ९९,७७५ मतदाता थिए । यस अर्थमा झन्डै ७ हजार नयाँ मतदाता थपिएका छन्, जसले नतिजा उल्ट्याउने क्षमता राख्छन् ।

२०७९ निर्वाचनको परिणाम
२०७९ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा सिराहा–४ को प्रत्यक्षतर्फ
जसपा नेपाल – वीरेन्द्रप्रसाद महतो : २४,१०२ मत (विजयी)
जनमत – वीरेन्द्रप्रसाद साह : १६,२९४ मत
एकीकृत समाजवादी – धर्मनाथप्रसाद साह : १४,६५३ मत
रास्वपा – विमलकुमार तिवारी : १,६८३ मत
राप्रपा – नगिना झा : १,०७३ मत
अन्य उम्मेदवारले एक हजार मतसमेत कटाउन सकेनन् ।

समानुपातिकतर्फ भने मत विभाजनले फरक सन्देश दियो :  
जनमत पार्टी – १६,१६० मत
जसपा नेपाल – १०,८५१ मत
एमाले – ९,१०७ मत
माओवादी केन्द्र – ६,६६५ मत
कांग्रेस – ६,२१९ मत
लोसपा – ३,७७९ मत
एकीकृत समाजवादी – ३,०८६ मत
रास्वपा – १,८०१ मत
राप्रपा – १,४७८ मत
यसले जनमत पार्टीको संगठनात्मक आधार बलियो बन्दै गएको संकेत दिएको थियो, यद्यपि प्रत्यक्षमा जसपा अगाडि रह्यो ।

उम्मेदवारको भिडन्त : ‘पूर्व मन्त्री’हरू मैदानमा
यस पटक सिराहा–४ मा ३५ उम्मेदवार मैदानमा छन् । तीमध्ये मुख्य प्रतिस्पर्धीहरू पाँच जना पूर्व मन्त्री वा चर्चित राजनीतिक अनुहार हुन् ।
एमाले – धर्मनाथप्रसाद साह
(पूर्व सामान्य प्रशासन मन्त्री, पहिले नेकपा/एकीकृत समाजवादीमा आवद्ध, अहिले एमाले)
कांग्रेस – चन्द्रकला कुमारी साह
(क्षेत्रका लागि नयाँ तर महिला प्रतिनिधित्वको दृष्टिले अर्थपूर्ण उम्मेदवारी)
नेकपा – अजयशंकर नायक
(पूर्वकानून मन्त्री, मधेसमा चिनिएको अनुहार)
जसपा नेपाल – राजकिशोर यादव
(पूर्व सञ्चार मन्त्री, पार्टीभित्रको बलियो सांगठनिक पकड)
जनमत – वीरेन्द्रप्रसाद महतो
(पूर्व वन तथा वातावरण मन्त्री, २०७९ मा जसपाबाट विजयी, अहिले जनमतमा)
रास्वपा – तपेश्वर यादव
      (नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने प्रयास)
राप्रपा – सुभेन्द्रकुमार साह
      (परम्परागत हिन्दुवादीको मत तान्ने प्रयास)
बहुजन शक्ति पार्टी – विश्वेन्द्र पासवान
(पूर्व विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री)
यस बाहेक नेपाल मजदुर किसान पार्टी, श्रम संस्कृति पार्टी, माओवादी, बहुजन एकता पार्टी नेपाल र २३ स्वतन्त्र उम्मेदवार छन् ।

वीरेन्द्र महतो : पार्टी फेरियो, मत के होला ?
सबैभन्दा चासोको विषय बनेका छन्, वीरेन्द्रप्रसाद महतो । २०७९ मा जसपाबाट जित निकालेका उनी अहिले जनमत पार्टीको उम्मेदवार छन् । समानुपातिक मत हेर्दा जनमत पार्टी सिराहा–४ मा सबैभन्दा अगाडि थियो । तर प्रश्न एउटै छ, मत पार्टीको थियो कि व्यक्तिको ? यदि २०७९ मा महतोप्रति केन्द्रित मत अहिले पनि उनैसँग रह्यो भने जनमत बलियो दावेदार हुनेछ । तर जसपा नेपालको सांगठनिक संरचना र राजकिशोर यादवको व्यक्तिगत पकडले त्यो मत पूर्ण रूपमा सारिन नदिने सम्भावना पनि उत्तिकै छ ।

जसपा नेपाल : संगठन भर्सेस व्यक्तित्व
पूर्वमन्त्री राजकिशोर यादव यस पटक जसपाका मुख्य अनुहार हुन् । पार्टी सत्तामा हुँदा बनाएको नेटवर्क, स्थानीय तहसम्मको पहुँच र मधेसी मुद्दामा निरन्तरता उनको बलियो पक्ष हो । तर २०७९ मा विजयी अनुहार गुमाउनु जसपाका लागि मनोवैज्ञानिक झट्का पनि हो । महतो–राजकिशोरबीचको प्रतिस्पर्धा मूलतः जसपाको पुरानो मत कसले बोक्छ भन्ने प्रश्नमा केन्द्रित छ ।

एमाले र कांग्रेस : फर्काउलान् विरासत ?
एमालेका धर्मनाथप्रसाद साह पूर्व मन्त्री मात्र होइनन्, दल परिवर्तनका कारण चर्चित पनि छन् । २०७९ मा एकीकृत समाजवादीबाट लडेर १४,६५३ मत ल्याएका उनी एमालेको संगठनात्मक मत जोड्न सफल भए भने खेल त्रिपक्षीय हुन सक्छ ।
कांग्रेसकी चन्द्रकला कुमारी साह का लागि चुनौती दोहोरो छ—एकातिर मधेसमा कांग्रेसको कमजोर सांगठनिक अवस्था, अर्कोतिर शक्तिशाली पुरुष उम्मेदवारहरूको भिड । तर समानुपातिकतर्फ कांग्रेसले ६,२१९ मत ल्याएको तथ्य पूर्णतः बेवास्ता गर्न मिल्दैन ।

नयाँ र साना दल : मत काट्ने कि समीकरण बदल्ने?
रास्वपाका तपेश्वर यादव, राप्रपाका सुभेन्द्रकुमार साह र बहुजन शक्ति पार्टीका विश्वेन्द्र पासवान ले ठूलो जित निकाल्ने सम्भावना कम देखिए पनि, उनीहरूले केही हजार मत ताने भने मुख्य प्रतिस्पर्धीहरूको गणित बिगार्न सक्छन् । विशेषगरी दलप्रति वितृष्ण युवा मतदाता र पहिचान–आधारित मत यता आकर्षित हुन सक्छ ।

भूगोल, जातीयता र मुद्दा
सिराहा–४ मा जातीय, भाषिक र स्थानीय सन्तुलन निर्णायक हुन्छ । विकास, रोजगारी, सिँचाइ, स्वास्थ्य र चुनावमा मात्रै देखिने नेता भन्ने गुनासो यहाँ पनि बलियो छ । नयाँ मतदाता र वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका परिवारको मनोविज्ञान यस पटक निर्णायक हुन सक्छ ।
२०७९ को तथ्याङ्क हेर्दा
जनमत र जसपाको आधार बलियो
एमाले तेस्रो शक्ति
कांग्रेस र अन्य दल निर्णायक मत काट्ने भूमिकामा
तर उम्मेदवार परिवर्तन, पार्टी फेरेका नेताहरू, र बढेका मतदाताले सिराहा–४ लाई खुला रणभूमि बनाइदिएका छन् । बाँकी परिणाम फागुन २१ गते मतपेटिकाले नै निर्धारण गर्नेछ ।