काठमाडौँ–३ मा कुलमानको 'चिम' बल्दा राजु पाण्डे 'घण्टी' बोक्दै, सूर्य र रुखको के छ अवस्था ?

काठमाडौं ।  काठमाडौँ–३ त्यस्तो क्षेत्र हो जहाँ मतदाता “आदतले” होइन, “मूडले” भोट हाल्छन् भन्ने भनाइ चल्छ। कहिले कांग्रेस, कहिले एमाले। एउटै दललाई लगातार टिकाइराख्ने बानी यहाँ देखिँदैन। इतिहास पल्टाउँदा पनि यही कथा दोहोरिन्छ—
२०४८ र २०५१ मा एमाले।
२०६४ मा कांग्रेस।
२०७० र २०७४ मा एमाले।
२०७९ मा फेरि कांग्रेस।
अब फागुन २१ नजिकिँदै जाँदा प्रश्न छ—यो पटक फेरि चक्र घुम्छ कि नयाँ पात्रले कथा बदल्छ?

भूगोल र मनोविज्ञान
काठमाडौं महानगर–६ (बौद्ध), गोकर्णेश्वर नगरपालिकाका सबै वडा, र कागेश्वरी मनोहराका १–३ वडा समेटिएको यो क्षेत्र भौगोलिक रूपमा मिश्रित छ—पुराना नेवार बस्ती, जनजाति बाहुल्य क्षेत्र, नयाँ बसोबास, र तीव्र शहरीकरण। यहाँका मतदाता विकास, खानेपानी, ढल, सडक र भूमिसम्बन्धी समस्या लिएर बसिरहेका छन्।

२०७९ को अंकगणित
प्रत्यक्षतर्फ:
कांग्रेस (सन्तोष चालिसे) – १५,१५८ मतसहित विजयी
एमाले (कृष्णबहादुर राई) – ११,१९६
रास्वपा – ५,८६५
राप्रपा – २,५११

समानुपातिक:
कांग्रेस – १०,६१९
एमाले – ९,४४९
रास्वपा – ९,२१८
राप्रपा – ४,९६०
अर्थात्, कांग्रेस–एमालेबीच प्रत्यक्षमा अन्तर देखिए पनि समानुपातिकमा तीन शक्ति लगभग नजिक–नजिक थिए। अहिले ६ हजार नयाँ मतदाता थपिएका छन्। कुल मतदाता ६४,४७९ पुगेका छन्। नयाँ मत कसतिर झुक्छ—यही निर्णायक हुनेछ।

एमाले : अनुभव र संगठनको भरोसा
एमालेका रामेश्वर फुँयाल यो क्षेत्रका पुराना खेलाडी हुन्। दुईपटक गाविस अध्यक्ष, जिविस उपसभापति, संविधानसभा सदस्य, बागमती प्रदेशका पूर्वमन्त्री—स्थानीयदेखि राष्ट्रिय तहसम्मको अनुभव बोकेका नेता। २०७० मा यही क्षेत्र जितेका उनी यसपटक “फेरि फर्कने” दाउमा छन्। एमालेको स्थिर समानुपातिक आधार झन्डै ९–१० हजार छ। यदि संगठनले पूर्ण परिचालन गर्‍यो र मत विभाजन भयो भने एमाले १२–१३ हजारमा पुगेर खेल उल्ट्याउन सक्छ।

कांग्रेस : साख जोगाउने परीक्षा
२०७९ मा सन्तोष चालिसेले जित दिलाए। तर अहिले भ्रष्टाचार मुद्दापछि कांग्रेसले नयाँ अनुहार—पूर्ववडाध्यक्ष रमेश अर्याललाई अघि सारेको छ। स्थानीय तहमा काम गरेको अनुभव उनको बल हो। गोकर्णेश्वर र कागेश्वरी मनोहरामा कांग्रेसले मेयर जितेको तथ्य पनि उनको पक्षमा जान सक्छ। तर कांग्रेसको चुनौती दुई तहमा छ— १. पुरानो मत जोगाउने। २. रास्वपा र उज्यालो नेपालतिर जान सक्ने “नयाँ” मत रोक्ने।
यदि २०७९ को १० हजार समानुपातिक आधार सुरक्षित रह्यो भने कांग्रेस प्रतिस्पर्धामा बलियो रहन्छ।

कुलमान घिसिङ : व्यक्तित्वको लहर कि स्थानीय स्वीकार्यता?
यो क्षेत्रको सबैभन्दा चर्चित प्रवेश कुलमान घिसिङको हो। लोडसेडिङ अन्त्य गर्ने छवि, पूर्वऊर्जा मन्त्री, प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक—राष्ट्रिय स्तरमा लोकप्रिय। तर चुनाव राष्ट्रिय छविको मात्र खेल होइन। स्थानीय जरा कति गहिरो छ? बौद्ध–महांकाल क्षेत्रमा जनजाति मतदाताको उपस्थिति छ, जहाँ उनले आधार बनाउने प्रयास गरेका छन्। यदि उनले २०७९ मा रास्वपाले पाएको ९,२१८ समानुपातिक मतमध्ये ठुलो हिस्सा आफूतिर तान्न सके भने उनी ‘किंगमेकर’ मात्र होइन, ‘फ्रन्ट्रनर’ पनि बन्न सक्छन्। तर चुनौती छ—व्यक्तिगत लोकप्रियता मतमा रूपान्तरण गर्ने।

रास्वपा : नयाँ अनुहार, पुरानो अपेक्षा
रास्वपाले पूर्वमहानगर प्रहरी प्रमुख राजुनाथ पाण्डेलाई उतारेको छ। सुशासन, प्रणाली सुधार, पहुँचभन्दा प्राथमिकताको बजेट—यी उनका नारा हुन्। २०७९ मा प्रत्यक्षमा ५,८६५ मत पाए पनि समानुपातिकमा ९,२१८ मत आएको थियो। यसले देखाउँछ—पार्टीको आधार थियो, तर उम्मेदवार कमजोर थिए। यदि राजुनाथले प्रशासनिक अनुभव र अनुशासनको छवि बेच्न सके भने रास्वपा फेरि ८–१० हजारको वरिपरि पुग्न सक्छ। तर कुलमानको उपस्थिति र कांग्रेस–एमालेको प्रतिस्पर्धाबीच त्यो आधार जोगाउनु सजिलो छैन।

नेकपा र राप्रपा : निर्णायक कि प्रतीकात्मक?
नेकपाका निरज लामा स्थानीय माओवादी पृष्ठभूमिका नेता हुन्। वाम मत विभाजित भएमा एमाले लाभान्वित हुन्छ, तर एमालेप्रति असन्तुष्ट वाम मत उनले तान्न सके भने सन्तुलन बिग्रिन सक्छ। राप्रपाका सुन्दरराम बोहोरा भने परम्परागत मत जोगाउने प्रयासमा छन्। २०७९ को ४ हजार ९ सय ६० समानुपातिक मत पूर्ण रूपमा जोगियो भने त्रिकोणीय प्रतिस्पर्धा चतुष्कोणीय हुन सक्छ।

स्थानीय संकेत के भन्छन्?
गोकर्णेश्वरमा कांग्रेस मेयर, एमाले उपमेयर।
कागेश्वरी मनोहरामा कांग्रेस मेयर, वडामा एमाले बलियो।
बौद्ध क्षेत्रमा जनजाति मत निर्णायक।
अन्तिम चित्र
काठमाडौँ–३ को चुनाव गणितभन्दा बढी मनोविज्ञानको खेल हो। यदि इतिहास दोहोरियो भने कांग्रेस–एमालेबीच फेरि पालो बदलिन सक्छ। यदि व्यक्तित्वको लहर चले भने कुलमानले समीकरण हल्लाउन सक्छन्। यदि सुशासनको एजेन्डा बिक्यो भने रास्वपा अप्रत्यासित उचाइमा पुग्न सक्छ। यहाँ मतदाता अन्तिम हप्तासम्म चुप लागेर बस्छन्। घरदैलो, स्थानीय भेटघाट, र अन्तिम क्षणको धारणा—यही निर्णायक हुन्छ। काठमाडौँ–३ फेरि एकपटक ‘टेस्टिङ ल्याब’ बनेको छ— परम्परागत राजनीति टिक्छ कि नयाँ कथा लेखिन्छ? २१ फागुनले जवाफ दिनेछ।