सोबिता चितवन झर्दा काठमाडौं २ मा के होला ? मणिरामले मौका छोप्लान् कि घण्टीले उछिट्याउला ?

काठमाडौँ । २०७९ मा काठमाडौँ क्षेत्र नम्बर २ ले राष्ट्रिय राजनीतिलाई झस्काइदिएको थियो। दशकौँदेखि पालैपालो शक्ति प्रदर्शन गर्दै आएका पुराना दलहरूलाई पन्छाउँदै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)की सोविता गौतम १५,२३८ मतसहित विजयी भइन्। त्यो जित केवल एक सिटको जित थिएन—त्यो ‘सिस्टमविरुद्धको सन्देश’ थियो। अब फागुन २१ नजिकिँदै जाँदा प्रश्न फेरि त्यही छ—के त्यो लहर कायम रहन्छ, कि गणित बदलिन्छ? यसपटक ६४,४७९ मतदाता रहेको काठमाडौँ–२ मा प्रतिस्पर्धा पुरानो र नयाँ शक्तिबीचको मात्र होइन, रणनीति र विश्वसनीयताबीचको पनि हो।

रास्वपाको परीक्षा
सोविता गौतम चितवन–३ झरेपछि रास्वपाले यहाँ सुनील केसीलाई अघि सारेको छ। सुनील केसी राप्रपाबाट बागमती प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचित नेता हुन्। उनको प्रवेश नै यस चुनावको सबैभन्दा ठूलो ‘टर्निङ पोइन्ट’ हो। २०७९ मा प्रत्यक्षतर्फ रास्वपाले १५,२३८ मत ल्यायो भने समानुपातिकमा १३,८७९ मत पायो। यसको अर्थ पार्टीको आफ्नै आधार बलियो छ। तर त्यो आधारमा सोविताको व्यक्तिगत करिश्मा पनि मिसिएको थियो।
अब चुनौती छ—त्यो मत सुरक्षित राख्ने।
सुनील केसीको स्थानीय पकड राम्रो मानिन्छ। यदि उनले राप्रपाको ११,०२४ मतमध्ये ३–४ हजार मात्रै पनि आफूतिर ल्याए भने रास्वपा फेरि १६ हजारको वरिपरि पुग्न सक्छ।  साना दल—हाम्रो नेपाली पार्टी (लौरो), विवेकशील धार, सचेत नेपाली—जस्ता शक्तिहरूले दिएको समर्थन रास्वपाका लागि बोनस हुन सक्छ। तर समर्थन घोषणा र मत ट्रान्सफर एउटै कुरा होइन।

एमाले : स्थिर संगठन, अवसरको प्रतीक्षा
२०७९ मा एमालेका मणिराम फुयाँलले ११,५६६ मत ल्याएका थिए। समानुपातिकमा ९,५१४ मत। यो क्षेत्र एमालेका लागि “हारेर पनि सम्मानजनक” रहेको छ।एमालेको बल—संगठित क्याडर मत। उसको रणनीति स्पष्ट देखिन्छ—रास्वपाको अस्थिरता, उम्मेदवार परिवर्तन, र अवसरवादको मुद्दा उठाउने।

यदि रास्वपा–राप्रपा–कांग्रेसबीच मत विभाजन भयो भने एमाले १२–१३ हजारमा पुगेर खेल उल्ट्याउन सक्छ। एमालेले यसपटक स्थानीय तहमा सक्रिय, संगठनमा जमेका अनुहारलाई अघि सारेको छ। उसको आशा—“स्थायित्व बनाम प्रयोग” को बहसमा मतदाता फर्किन्छन्।

कांग्रेस : गुमेको मत फिर्ता ल्याउने लडाइँ
अघिल्लो पटक गठबन्धनका कारण कांग्रेसले प्रत्यक्ष उम्मेदवार उठाएको थिएन। समानुपातिकमा भने ७,१६७ मत ल्याएको थियो। कांग्रेसका धेरै मतदाता ओनसरी घर्ती मगरलाई मतदान गर्न नचाहेर रास्वपातिर सरेको विश्लेषण त्यतिबेला सुनिएको थियो। अब कांग्रेसले कबीर शर्मालाई अघि सारेको छ।

गगन थापाको सक्रियता र काठमाडौँमा कांग्रेसको पुनर्संरचनाले केही ऊर्जा थपेको देखिन्छ। यदि कांग्रेसले आफ्नो ७ हजार मत सुरक्षित राख्दै थप ३–४ हजार असन्तुष्ट मत फिर्ता ल्यायो भने ऊ मुख्य प्रतिस्पर्धामा आउन सक्छ। तर कांग्रेसको चुनौती—“रास्वपाबाट फर्किएको मतदाता” कति विश्वस्त हुन्छ?

राप्रपा : अस्तित्वको परीक्षा
२०७९ मा राप्रपाकी कुन्तीदेवी पोखरेलले ११,०२४ मत ल्याएकी थिइन्। समानुपातिकमा त राप्रपाले ११,८१६ मत पाएको थियो—एमालेभन्दा बढी। यसले देखाउँछ—काठमाडौँ–२ मा राप्रपाको वैचारिक आधार कमजोर छैन। तर सुनिल केसीको पार्टी परित्यागले राप्रपाको गणितमा कम्पन आएको छ। यदि राप्रपाका मतदाता “पार्टीलाई सन्देश दिन” मतदान गर्छन् भने उनीहरू आफ्नो चिन्हमै केन्द्रित हुनेछन्। तर यदि व्यक्तिगत सम्बन्ध र स्थानीय पकड प्रभावकारी भयो भने केही मत रास्वपातिर सर्न सक्छ। राप्रपाको रणनीति सम्भवतः भावनात्मक अपिल हुनेछ—“विश्वासघात विरुद्ध मतदान”।

कम्युनिस्ट एकता र नितेश पौडेल
माओवादी र एकीकृत समाजवादीको आधार जोडेर बनेको नेकपाबाट नितेश पौडेल उम्मेदवार छन्। २०७९ मा माओवादीले समानुपातिकमा २,९१५ र एकीकृत समाजवादीले २,६५५ मत पाएका थिए। यो आधार सानो तर निर्णायक हुन सक्छ। यदि वाम मत विभाजित भए भने एमालेलाई फाइदा। यदि एमालेप्रति असन्तुष्ट वाम मत एकताबद्ध भए भने नेकपाले सम्मानजनक उपस्थिति जनाउन सक्छ।

स्थानीय मुद्दा पर्न सक्छ भारी
साँखु, थली, मूलपानी क्षेत्रमा सडक विस्तार, ढल, खानेपानी, अव्यवस्थित शहरीकरण—यी मुख्य मुद्दा हुन्। सोविता गौतमले संसद्मा प्रभाव जमाइन्, तर स्थानीय उपस्थिति कमजोर रहेको गुनासो थियो। मतदाताको मनोविज्ञान अहिले— “राष्ट्रिय नेता चाहिन्छ, तर टोलको फोन उठाउने पनि चाहिन्छ।” सुनील केसीका लागि यही अवसर हो। तर एमाले–कांग्रेसका उम्मेदवारले यही मुद्दालाई हतियार बनाउने पक्का छ।

गणित के भन्छ ?
२०७९ प्रत्यक्ष:
रास्वपा – १५,२३८
एमाले – ११,५६६
राप्रपा – ११,०२४
माओवादी (गठबन्धन) – ९,४५९
समानुपातिक:
रास्वपा – १३,८७९
राप्रपा – ११,८१६
एमाले – ९,५१४
कांग्रेस – ७,१६७
यदि रास्वपाले आफ्नै १२–१३ हजार मत सुरक्षित राख्यो र ३–४ हजार थप्न सफल भयो भने ऊ अग्रस्थानमा रहन्छ। यदि कांग्रेसले आफ्नो मत पूर्ण रूपमा फर्कायो र रास्वपाबाट केही मत झिक्यो भने प्रतिस्पर्धा त्रिकोणात्मक हुन्छ। यदि रास्वपा–राप्रपा–कांग्रेस विभाजित भए भने एमालेले अवसर समात्न सक्छ। फागुन २१ ले बताउनेछ २०७९ को ‘सरप्राइज’ इतिहास थियो, कि प्रवृत्ति? काठमाडौँ–२ अहिले शान्त देखिन्छ। तर भित्रभित्रै गणित, भावनाहरू र रणनीतिहरू टकराइरहेका छन्।