मदनदेखि विद्या, मनमोहनदेखि प्रदीप जिताएको काठमाडौं १ मा रवीन्द्रलाई रञ्जुको काउण्टर

काठमाडौं ।  प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछि मुलुककै सबैभन्दा धेरै ‘हेभीवेट’ भिडन्त देखेको निर्वाचन क्षेत्र—काठमाडौँ १ हो । यो केवल एउटा भूगोल होइन, यो शक्ति, विचार र इतिहासको अखडा हो। यहीँबाट कहिल्यै प्रधानमन्त्री पराजित भएका छन्, यहीँबाट राष्ट्रपतिको यात्रा सुरु भएको छ, र यहीँबाट चार पटक लगातार एउटै नेताले जितेर ‘गढ’ बनाएका छन्। तर यस पटक कथा फरक छ—इतिहास छ, तर अनुहार सबै नयाँ छन्।

इतिहासको गहिरो छाया
२०४८ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई मदन भण्डारीले पराजित गर्दा यो क्षेत्र राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय समाचारको केन्द्र बन्यो। २०५१ को उपनिर्वाचनमा विद्यादेवी भण्डारीको जित, मनमोहन अधिकारीको विजय, प्रदीप नेपालको उभार—काठमाडौँ १ सधैँ शक्ति परीक्षणको मञ्च रह्यो। गणतन्त्रपछि भने प्रकाशमान सिंहले २०६४ देखि २०७९ सम्म लगातार चार पटक जितेर कांग्रेसको पकड बलियो बनाए। तर अहिले सिंह मैदानमा छैनन्। कांग्रेसले टिकट प्रबल थापा क्षेत्रीलाई दिएको छ।

२०७९ को अंकगणितले के भन्छ ?
२०७९ मा प्रत्यक्षतर्फ प्रकाशमान सिंह ७१४३ मतसहित विजयी भए। रवीन्द्र मिश्र ७०१८ मतमा नजिकै थिए। रास्वपाका पुकार बम ४११५, एमालेका किरण पौडेल ३५३२ मतमा सीमित भए। समानुपातिकतर्फ कांग्रेस ६९९१ मतमा अगाडि, रास्वपा ५६१८, राप्रपा ५०७२ र एमाले ३७९३ मतमा थिए। यसले के देखायो भने—कांग्रेसको आधार बलियो भए पनि ‘एन्टी–कांग्रेस’ मत विभाजित हुँदा परिणाम सुरक्षित रह्यो। यदि विपक्षी मत एउटै केन्द्रमा केन्द्रित भयो भने नतिजा उल्टिन सक्छ।

यस पटकको मैदान : सबै नयाँ अनुहार
यस पटक २९ जना उम्मेदवार मैदानमा छन्। प्रमुख प्रतिस्पर्धीहरू—
एमालेबाट मोहनराज रेग्मी
कांग्रेसबाट प्रबल थापा क्षेत्री
नेकपाबाट मेनुका भण्डारी
रास्वपाबाट रञ्जु न्यौपाने (रञ्जु दर्शना)
राप्रपाबाट रवीन्द्र मिश्र
साथै जसपा, नेमकिपा, विभिन्न साना दल र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूले प्रतिस्पर्धालाई बहुआयामिक बनाएका छन्।

कांग्रेस : गढ जोगाउने चुनौती
प्रकाशमान सिंहको अनुपस्थितिमा कांग्रेस नयाँ अनुहार लिएर आएको छ। तर टिकट वितरणले पार्टीभित्र असन्तुष्टि चर्किएको छ। बाबुराम आचार्यको बागी उम्मेदवारीले आन्तरिक विभाजन सतहमा ल्याएको छ। यदि असन्तुष्टि मतमा रूपान्तरण भयो भने कांग्रेसको परम्परागत पकड कमजोर हुन सक्छ।

एमाले : संगठनको भर
मोहनराज रेग्मी स्थायित्व र व्यवस्थाको सुदृढीकरणको नारा बोकेर आएका छन्। तर २०७९ को परिणामले देखाएको कमजोर आधारलाई यस पटक कसरी उकास्ने भन्ने चुनौती एमालेसामु छ। यदि विपक्षी मत कांग्रेसविरुद्ध एकत्रित भयो भने एमाले लाभान्वित हुन सक्छ।

राप्रपा : मिश्रको तेस्रो प्रयास
रवीन्द्र मिश्र यो क्षेत्रबाट तेस्रो पटक मैदानमा छन्। अघिल्लो पटक ७०१८ मत ल्याएर निकट प्रतिस्पर्धी बनेका थिए। उनको मत आधार स्थिर देखिन्छ। प्रश्न के हो भने—के त्यो आधार विस्तार हुन्छ कि सीमितमै रहन्छ?

रास्वपा : रञ्जुको लडाइँ
यस पटक सबैभन्दा बढी चर्चा रञ्जु दर्शनाको छ। गर्भवती अवस्थामै घर दैलो गर्दै आएकी उनलाई मंगलबार पुत्रलाभ  भएको छ । २०७९ को समानुपातिक मत (५६१८) ले रास्वपाको सम्भावना देखाएको थियो। यदि त्यो मत प्रत्यक्षतर्फ सार्न सफल भइन् भने उनी निर्णायक बन्न सक्छिन्।

विचार र पहिचानको राजनीति
समावेशी समाजवादी पार्टीबाट सुरेन्द्र पाण्डेको उम्मेदवारी अर्को ऐतिहासिक पाटो हो। समलिङ्गी विवाहको कानुनी मान्यताको आन्दोलनबाट आएका उनी संसद्को रोस्ट्रममा सीमान्तकृत समुदायको आवाज पुर्‍याउने दाबीमा छन्।

कर्पोरेट र स्वतन्त्रको प्रवेश
‘पठाओ’का सिइओ असिममान सिंह बस्न्यातको स्वतन्त्र उम्मेदवारीले शहरी, युवा र प्रविधिमुखी मतदातालाई आकर्षित गर्ने प्रयास गरेको छ। यसले देखाउँछ—राजनीति अब केवल दलको मात्रै खेल रहेन, पेशागत र सामाजिक पहिचानले पनि स्थान खोजिरहेको छ।

क्षेत्रीय यथार्थ
४८ हजार ४८९ मतदाता, २२ मतदानस्थल, ५७ मतदान केन्द्र। सिंहदरबार, सर्वोच्च अदालत, संसद् परिसर—राज्यका प्रमुख संस्थाहरू यही क्षेत्रमा छन्। प्रशासनिक र राजनीतिक ‘नाडी’ यहीँ धड्किन्छ। त्यसैले यहाँको नतिजाले राष्ट्रिय सन्देश दिन्छ। काठमाडौँ १ सधैँ इतिहास लेख्ने क्षेत्र हो। तर यस पटक प्रश्न छ—के मतदाता फेरि परम्परागत दललाई नै रोज्छन्? कि नयाँ अनुहार, नयाँ सन्देश र नयाँ प्रतीकलाई मौका दिन्छन्? अंकगणितले भन्छ—मत विभाजन निर्णायक हुन्छ। मनोविज्ञानले भन्छ—परिवर्तनको चाहना बढ्दो छ। इतिहासले भन्छ—यो क्षेत्रले सधैँ सन्देश दिएको छ। अब हेर्न बाँकी छ—यस पटक काठमाडौँ १ ले कुन सन्देश दिन्छ?