अछाम–२ मा पुष्प र यज्ञ तेस्रोपटक भिड्दै, बालेननिकट भूपदेवले मार्लान् त बाजी ?

अछाम । फागुन २१ मा हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा अछाम क्षेत्र नम्बर २ फेरि एकपटक राजनीतिक तापक्रमले तातेको छ। पहाडका बस्ती, खोल्सा–खोल्साका गोरेटो र बजारका चोक–चोकमा एउटै बहस गुञ्जिरहेको छ— पुरानैलाई दोहोर्‍याउने कि नयाँलाई मौका दिने ? अछाम–२ कुनै पनि दलको स्थायी किल्ला होइन। यसको चुनावी इतिहास नै ‘स्विङ कन्स्टिचुएन्सी’ को परिचायक हो, जहाँ मतदाताले हरेक निर्वाचनमा फरक–फरक दललाई जिताएर पठाउँदै आएका छन्। यही कारण यहाँको चुनाव केवल दुई दलबीचको प्रतिस्पर्धा नभई मतदाताको मूड, असन्तुष्टि र विकल्प खोज्ने प्रवृत्तिको प्रतिविम्ब बनेको छ।

नौ उम्मेदवार, तर केन्द्रमा चार नाम
यसपटक अछाम–२ मा नौ उम्मेदवार चुनावी मैदानमा छन्। तर राजनीतिक बहस र जनचासो मुख्यतः चार जनामै केन्द्रित देखिन्छ—
१. नेपाली कांग्रेसबाट पुष्पबहादुर शाह
२. नेकपा एमालेबाट यज्ञबहादुर बोगटी
३. नेकपाबाट बलबहादुर कुँवर
४. राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट भूपदेव शाह
यीमध्ये कांग्रेसका शाह र एमालेका बोगटी तेस्रोपटक आमनेसामने हुँदैछन्। यो दोहोरो भिडन्त नै अछाम–२ को चुनावी कथाको मेरुदण्ड बनेको छ।

शाह भर्सेस बोगटी : बदला र पुनरागमनको राजनीति
२०७४ सालमा वाम गठबन्धनको लहरसँगै एमालेका यज्ञबहादुर बोगटीले कांग्रेसका पुष्पबहादुर शाहलाई पराजित गर्दै पहिलोपटक संसद् प्रवेश गरे। पाँच वर्ष नबित्दै २०७९ मा कांग्रेसका शाहले बदला लिए— बोगटीलाई भारी मतान्तरले पराजित गर्दै प्रतिनिधिसभामा फर्किए।
अब प्रतिनिधिसभा विघटनपछि हुने यो पुनःनिर्वाचनमा यो भिडन्त केवल व्यक्ति–व्यक्तिको मात्र छैन। यो दुई राजनीतिक स्मृतिको टकराव हो
शाहका लागि : अधूरो कार्यकाल पूरा गर्ने अवसर
बोगटीका लागि : छुटेको सिट फिर्ता ल्याउने अभियान
कांग्रेस पक्ष शाहको संगठनात्मक पकड, लामो राजनीतिक यात्रा र स्थानीय तहमा रहेको प्रभावलाई जितको आधार ठान्छ। एमाले पक्ष भने बोगटीले अघि सारेका विकास एजेन्डा र ‘काम सुरु भएर अधूरो रह्यो’ भन्ने कथालाई चुनावी नारामा रूपान्तरण गरिरहेको छ।

तेस्रो शक्तिको उदय : भूपदेव शाहको दबाब
तर यसपटक अछाम–२ को चुनाव दुई दलमै सीमित छैन। रास्वपाबाट ३० वर्षीय भूपदेव शाहको उपस्थितिले प्रतिस्पर्धालाई त्रिकोणात्मक मात्र होइन, चतुर्भुज दिशातर्फ धकेलेको छ। भूकम्पपछिको उद्धार, कोरोना महामारीका बेला गरेको सेवा, र पछि काठमाडौं महानगरमा बालेन शाहको टिममा प्रमुख स्वकीय सचिवको भूमिकाबाट परिचित बनेका भूपदेवले ‘पुरानो राजनीति भर्सेस नयाँ पुस्ता’को कथालाई चुनावी हतियार बनाएका छन्। बालेनसँगको नजिकपन, सामाजिक सञ्जालमा देखिएको सक्रियता र परिवर्तनको भाषाले युवा, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका र परम्परागत राजनीतिप्रति असन्तुष्ट मतदातामा उनको अपील बढ्दो देखिन्छ। कांग्रेस र एमाले दुवै पक्ष सार्वजनिक रूपमा रास्वपाको प्रभावलाई न्यून आँक्ने प्रयास गरे पनि, भित्री रूपमा मत काटिने चिन्ता स्पष्ट देखिन्छ।

विकास भर्सेस असन्तुष्टि
एमाले उम्मेदवार बोगटीले २०७४ मा अघि सारेका सडक र पूर्वाधार योजनालाई मुख्य एजेन्डा बनाएका छन्। चिसापानी–जंगलघाट–खक्रौला सडकलाई क्षेत्रीय कनेक्टिभिटी र दीर्घकालीन सम्भावनासँग जोडेर प्रस्तुत गरिएको छ। कांग्रेस पक्ष भने संसद् विघटनका कारण काम गर्न नपाएको तर्क गर्छ। बोगटी पक्ष ढिलासुस्तीको दोष सरकार र प्रक्रियामा देखाउँछ। तर मतदाताको मनोविज्ञानमा यी दुवै तर्कभन्दा ठूलो प्रश्न छ— राजनीतिप्रति बढ्दो अविश्वास।

अंकगणित र इतिहास के भन्छ ?
२०७९ को समानुपातिक मत परिणामले अछाम–२ मा कांग्रेस र एमालेबीच कडा प्रतिस्पर्धा देखाउँछ—
नेपाली कांग्रेस : १५,८३४ मत
नेकपा एमाले : १५,०२४ मत
माओवादी केन्द्र : ५,३३४ मत
एकीकृत समाजवादी : १,६२३ मत
रास्वपा : ६४१ मत
स्थानीय तह निर्वाचनमा भने कांग्रेसले स्पष्ट अग्रता देखाएको छ। १० स्थानीय तहमध्ये प्रमुखमा कांग्रेस ७, एमाले २ र माओवादी १ स्थानमा विजयी भएका थिए। उपप्रमुखमा कांग्रेस र एमाले बराबरीमा छन्।

संकेत के हो ?
अछाम–२ को चुनाव केवल एउटा सिटको लडाइँ होइन। यो परम्परागत दलहरूको पकड भर्सेस नयाँ शक्तिको चुनौती, अनुभव भर्सेस परिवर्तन, र स्थानीय संरचना भर्सेस प्रतीकात्मक नेतृत्वको टकराव हो। यदि कांग्रेस र एमाले एक–अर्काबाट मत मात्र खोस्ने स्थितिमा पुगे भने रास्वपा निर्णायक बन्न सक्छ। तर तेस्रो शक्तिको प्रभाव सीमित रह्यो भने, पुरानै अनुहारमध्ये एकले फेरि संसद् प्रवेश गर्ने सम्भावना बलियो देखिन्छ। फागुन २१ को नतिजाले अछाम–२ मा केवल विजेता होइन, मतदाताको मनोविज्ञान र आगामी राजनीतिक दिशासमेत स्पष्ट गर्नेछ।