यो पटक डोल्पामा सहोदर दाजुभाइबीच चुनावी प्रतिस्पर्धा, मौकामा चौका हान्ने एमालेको दाउ

डोल्पा । प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र यसपटक केवल राजनीतिक दलहरूबीचको प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, दशकौँदेखिको पारिवारिक राजनीति, संगठनात्मक बल र परिवर्तनको चाहनाबीचको निर्णायक भिडन्त बनेको छ। फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा डोल्पाले फेरि एकपटक राष्ट्रिय राजनीतिलाई चकित पार्ने सम्भावना बोकेको छ। यहाँ तीन ठूला शक्ति—नेकपा, कांग्रेस र एमाले आमनेसामने छन्। तर यो चुनावको केन्द्रमा छन् एउटै परिवारका दुई दाजुभाइ—धनबहादुर बुढा र कर्णबहादुर बुढा।

९ उम्मेदवार मैदानमा : त्रिपक्षीय संघर्ष
डोल्पामा यसपटक ९ जना उम्मेदवार चुनावी मैदानमा छन्–
लंकबहादुर रोकाया – नेकपा (एमाले)
कर्णबहादुर बुढा – नेपाली कांग्रेस
धनबहादुर बुढा – नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी
देवसिंह ऐडी – राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी
हरिप्रसाद डाँगी – राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी
विकास बुढा – प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी
जुनु भण्डारी – मितेरी पार्टी नेपाल
दिलबहादुर विष्ट – उज्यालो नेपाल पार्टी
ओमेन्द्रबहादुर केसी – स्वतन्त्र
२४ हजार १ सय ४५ मतदाताको मत जितेर सिंहदरबार पुग्ने प्रतिस्पर्धा तीव्र बनेको छ।

२०७९ को आमनिर्वाचन : गठबन्धनको जित
२०७९ सालमा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा डोल्पाबाट–
धनबहादुर बुढा (तत्कालीन एकीकृत समाजवादी) – १९,२९२ मत (विजयी)
गणेशबहादुर शाही (एमाले) – ५,५०५ मत
अंगदकुमार बुढा (राप्रपा) – ६६१ मत
पाँच दलीय गठबन्धनको बलमा धनबहादुर बुढाले सहज जित निकालेका थिए।
समानुपातिक मत : एमाले अग्रस्थानमा
२०७९ को समानुपातिक मत परिणामले भने फरक तस्वीर देखायो–
एमाले – ६,२९४ मत
माओवादी – ४,७२१ मत
नेपाली कांग्रेस – ३,५९१ मत
एकीकृत समाजवादी – १,८२४ मत
रास्वपा – ५५७ मत
राप्रपा – ४६५ मत
समानुपातिक मतले डोल्पामा एमालेको संगठनात्मक बल अझै बलियो रहेको देखाउँछ।

स्थानीय तहको सन्देश : शक्ति सन्तुलनमा डोल्पा
डोल्पामा ६ गाउँपालिका र २ नगरपालिका छन्। २०७९ को स्थानीय तह निर्वाचनमा–
पालिका प्रमुख :
एमाले – २
माओवादी – २
एकीकृत समाजवादी – २
कांग्रेस र अन्य – १–१
उपप्रमुख :
एमाले – २
माओवादी – २
एकीकृत समाजवादी – १
कांग्रेस – २
अन्य – १
यसले डोल्पामा कुनै एक दलको एकाधिकार छैन, तर एमाले, नेकपा र कांग्रेस तीनै बलिया रहेको देखाउँछ।

इतिहास : डोल्पाको राजनीति कहिल्यै एकनासको भएन
डोल्पाले २०१५ सालको आम निर्वाचनमा प्रतिनिधि पाउन सकेन। २०१९ देखि भने यहाँ चुनावी इतिहास अत्यन्त रोचक रहँदै आएको छ । पञ्चायतकालदेखि बहुदल, संविधानसभा हुँदै संघीय प्रणालीसम्म सत्ताको केन्द्र निरन्तर बदलिँदै आएको छ।
२०४८ मा कांग्रेसका क्यामु बुढा विजयी भए।
२०५१ मा मोतीप्रसाद पहाडी बागी उम्मेदवार बनेर जिते।
२०५६ मा एमाले प्रवेश गरेका नरबहादुर बुढा निर्वाचित भए।
२०६४ मा माओवादीका रामबहादुर बोहरा विजयी भए।
२०७४ र २०७९ मा धनबहादुर बुढाले लगातार जित निकाले।
डोल्पा व्यक्ति र सम्बन्धले राजनीति तय हुने जिल्लाको उदाहरण बनेको छ।

दाजुभाइको राजनीति : चौथो जित कि पहिलो ?
यसपटकको चुनावलाई ऐतिहासिक बनाउने मुख्य कारण नै बुढा दाजुभाइको आमनेसामने भिडन्त हो।
धनबहादुर बुढा : तीनपटक निर्वाचित, चौथो जितको खोजी
कर्णबहादुर बुढा : तीनपटक हारेका, पहिलो जितको प्रयास
धनबहादुर कम्युनिस्ट राजनीतिमा लामो यात्रा पार गर्दै आएका नेता हुन्। कर्णबहादुर भने राप्रपाबाट राजनीति सुरु गरी कांग्रेसमा आएर १८ वर्षपछि डोल्पाबाट पुनः चुनावी मैदानमा उत्रिएका छन्।

तेस्रो शक्ति : एमालेको अवसर
दाजुभाइको भिडन्तबाट फाइदा उठाउने दाउमा छन् एमाले उम्मेदवार लंकबहादुर रोकाया।
३६ वर्षीय रोकाया संगठनात्मक रूपमा बलियो क्षेत्रलाई आधार बनाएर चुनाव जित्ने रणनीतिमा छन्।

नयाँ पुस्ता र वैकल्पिक धार
यसपटक डोल्पामा नयाँ अनुहार पनि देखिएका छन्—
२६ वर्षीय विकास बुढा
इन्जिनियर देवसिंह ऐडी
जुनु भण्डारी, दिलबहादुर विष्ट लगायत
यिनीहरूले चुनावी बहसलाई फराकिलो बनाएका छन्, यद्यपि निर्णायक शक्ति भने ठूला दलकै हातमा देखिन्छ। डोल्पाको चुनाव यसपटक परिवार भर्सेस  राजनीति, अनुभव भर्सेस परिवर्तन, संगठन भर्सेस असन्तोषको त्रिकोणमा अडिएको छ। धनबहादुर चौथो जित निकाल्छन् कि कर्णबहादुर इतिहास तोड्छन् कि लंकबहादुरले अप्रत्याशित फाइदा लिन्छन् ? त्यसको लागि फागुन २१ अब टाढा छैन ।